Prezbiopia (starczowzroczność) – dlaczego po czterdziestce trudniej czytać z bliska

Telefon coraz dalej od twarzy, menu w restauracji czytane przy latarce, igła, której nie da się nawlec. Tak zwykle zaczyna się prezbiopia, potocznie nazywana starczowzrocznością. To nie choroba ani „psucie się” oczu, tylko naturalna zmiana, która prędzej czy później dotyczy każdego. Wyjaśniam, skąd się bierze i jak sprawić, żeby nie przeszkadzała w codziennym życiu.

Co to jest prezbiopia

Prezbiopia to stopniowa, związana z wiekiem utrata zdolności oka do ostrego widzenia z bliska. W internecie często spotkasz też pisownię „presbiopia” i nazwę „starczowzroczność” – to wszystko to samo zjawisko. Sama nazwa „starczowzroczność” brzmi groźnie i niesprawiedliwie, bo pierwsze objawy pojawiają się zwykle krótko po czterdziestce, kiedy trudno mówić o starości.

Prezbiopia jest bardzo powszechna. Według szacunków opublikowanych w czasopiśmie „Ophthalmology” w 2015 roku miało ją na świecie około 1,8 miliarda osób. Nie da się jej zapobiec ani jej zatrzymać, ale bardzo dobrze się ją koryguje.

Skąd się bierze prezbiopia

Żeby widzieć ostro z bliska, oko musi zmienić ogniskowanie. Robi to soczewka wewnątrz oka: mięsień rzęskowy kurczy się, włókienka, na których soczewka jest zawieszona, luzują się, a soczewka staje się bardziej wypukła. Ten proces nazywamy akomodacją.

Soczewka oka rośnie przez całe życie. Przybywa jej warstw, trochę jak cebuli, przez co z wiekiem staje się coraz gęstsza i sztywniejsza. Mięsień rzęskowy wciąż pracuje, ale soczewka coraz słabiej zmienia kształt. Efekt: najbliższy punkt, który widzisz ostro, powoli się oddala. W dwudziestce możesz czytać tekst trzymany kilkanaście centymetrów od oczu, po czterdziestce coraz trudniej utrzymać ostrość nawet na odległość wyciągniętej ręki.

Pierwsze objawy prezbiopii

W gabinecie najczęściej słyszę, że „ręce stały się za krótkie”. Typowe sygnały to:

• odsuwanie telefonu, książki lub ulotki, żeby przeczytać drobny druk,
• trudność z czytaniem przy słabym świetle, na przykład wieczorem albo w restauracji,
• zmęczenie oczu, pieczenie albo ból głowy po dłuższym czytaniu lub pracy z bliska,
• wolniejsze przestawianie ostrości z daleka na bliż, na przykład z tablicy na notatki,
• drobne czynności, które nagle stają się trudne: nawlekanie igły, odczytanie składu na opakowaniu, odróżnienie śrubki z łbem płaskim od krzyżakowej.

Kiedy pojawia się starczowzroczność

Zwykle krótko po 40. roku życia. Potem prezbiopia powoli narasta, mniej więcej do sześćdziesiątki, a później stabilizuje się. Dlatego przez pierwsze lata okulary do bliży trzeba co jakiś czas wzmacniać.

Moment, w którym ją zauważysz, zależy też od Twojej wady wzroku:

• osoby z nadwzrocznością (plusowe okulary do dali) odczuwają prezbiopię zwykle wcześniej,
• osoby z niewielką krótkowzrocznością (minusowe okulary) często czytają bez problemu po zdjęciu okularów, więc odkrywają prezbiopię później, gdy przestaje im to wystarczać lub gdy w okularach do dali nie mogą odczytać telefonu,
• osoby, które zawsze dobrze widziały często są najbardziej zaskoczone, bo nigdy wcześniej nie nosiły okularów.

Czy prezbiopię można wyleczyć

Nie da się zatrzymać procesu starzenia się soczewki, więc prezbiopia nie „mija”. Ćwiczenia oczu, suplementy ani okulary otworkowe nie przywracają akomodacji – nie ma na to wiarygodnych dowodów naukowych. Można ją natomiast bardzo skutecznie skorygować, a od tego, jak dobrze to zrobimy, zależy komfort pracy i czytania.

Istnieją też metody medyczne: krople zwężające źrenicę (w niektórych krajach zarejestrowane do leczenia prezbiopii), soczewki kontaktowe wieloogniskowe lub korekcja typu monowizja, zabiegi laserowe i wymiana soczewki oka na sztuczną. To decyzje, które podejmuje się z okulistą, po dokładnym badaniu i omówieniu zalet i ograniczeń.

Jak skorygować prezbiopię – okulary

Okulary do czytania

Mają jedną moc ustawioną na odległość czytania. Dają szerokie, wygodne pole widzenia z bliska. Ich minusy: w dal i na odległość ekranu widzisz przez nie nieostro, więc trzeba je ciągle zakładać i zdejmować, a jeśli nosisz okulary do dali, żonglujesz dwiema parami.

Gotowe okulary z drogerii mają tę samą moc w obu szkłach i standardowy rozstaw. Mogą sprawdzić się awaryjnie, ale jeśli masz astygmatyzm albo różną wadę w każdym oku, będą męczyć. Poza tym trudność z czytaniem warto najpierw sprawdzić na badaniu, zamiast zakładać, że to „tylko wiek”.

Okulary dwuogniskowe

Mają dwie strefy: do dali u góry i do bliży w dolnej części, oddzielone widoczną linią. Nie korygują odległości pośrednich, na przykład monitora, a przy przenoszeniu wzroku obraz „skacze”. Dziś proponuję je rzadko.

Okulary progresywne

Jedna para na wszystkie odległości: daleko, średnio i blisko, bez widocznej linii. Wymagają kilku dni przyzwyczajenia i bardzo dokładnych pomiarów, a po bokach soczewki zawsze są strefy mniej ostrego widzenia. Dla wielu osób to najwygodniejsze rozwiązanie na co dzień.

Okulary biurowe (półprogresywne)

Obejmują bliż i odległości pośrednie, bez dali. Sprawdzają się jako druga para do wielogodzinnej pracy przy komputerze i dokumentach.

Nie ma jednego najlepszego rozwiązania. Wybór zależy od tego, jak wygląda Twój dzień, czy masz wadę do dali i ile godzin spędzasz przy ekranie.

Kiedy iść do okulisty, a kiedy do optometrysty

Jeśli Twój wzrok pogarsza się powoli, a trudność dotyczy głównie czytania, wystarczy badanie u optometrysty, który dobierze korekcję. Do okulisty (lekarza) zgłoś się, jeśli widzenie pogorszyło się nagle, obraz jest zniekształcony albo podwójny, pojawiły się błyski lub „mroczki”, ból oka albo zaczerwienienie. Po czterdziestce warto też regularnie kontrolować u okulisty ciśnienie w oku i dno oka, bo z wiekiem rośnie ryzyko chorób, które długo nie dają objawów.

Najczęstsze pytania

Czy prezbiopia to wada wzroku?

To naturalna, związana z wiekiem zmiana, a nie choroba. Często współwystępuje z wadami wzroku, takimi jak krótkowzroczność, nadwzroczność czy astygmatyzm.

Czy noszenie okularów do czytania pogarsza wzrok?

Nie. Prezbiopia narasta niezależnie od tego, czy nosisz okulary. Kiedy zaczynasz z nich korzystać, łatwiej zauważasz, jak trudno czytać bez nich, i stąd wrażenie, że „oczy się przyzwyczaiły”.

W jakim wieku zaczyna się starczowzroczność?

Najczęściej krótko po 40. roku życia. Osoby z nadwzrocznością zauważają ją zwykle wcześniej, osoby z krótkowzrocznością – później.

Jak często zmieniać okulary do bliży?

Prezbiopia narasta mniej więcej do sześćdziesiątki, więc w tym czasie warto badać wzrok co rok, dwa lata albo wcześniej, gdy czytanie znowu staje się trudniejsze.

Czy ćwiczenia oczu pomogą na prezbiopię?

Nie ma wiarygodnych dowodów, że ćwiczenia przywracają zdolność widzenia z bliska. Prezbiopia wynika ze zmian w soczewce oka, a nie z „lenistwa” mięśni.

Jak to wygląda u mnie w salonie

Na badaniu sprawdzam nie tylko, jaki dodatek do bliży jest Ci potrzebny, ale też na jakiej odległości naprawdę czytasz i pracujesz: pytam o telefon, książkę, komputer, hobby. Prezbiopia to moment, w którym wiele osób po raz pierwszy wybiera okulary, więc przy doborze oprawy mamy czas, żeby było i wygodnie, i pięknie. Jeśli zobaczę cokolwiek, co wymaga konsultacji lekarskiej, powiem Ci o tym wprost i podpowiem, do kogo się udać.

Optyk na miarę, ul. T. Kościuszki 190 we Wrocławiu. Zarezerwuj badanie wzroku online: optyk-na-miare.reservio.com albo zadzwoń: 570 112 114.